Частка трэцяя
Апейка едзе ў Мінск на сесію ЦВК, дзе павінна было га-варыцца аб калгасным будаўніцтве. У гасцініцы Апейка су-стрэўся са старшынёй ЦВК Беларусі Чарвяковым. Сустрэ-ча з ім пакінула ў душы светлы, лагодны след.
У Апейкі быў свабодны дзень і ён заняўся справай Алеся Маёвага. Зайшоўвауніверсітэт, у студэнцкі інтэрнат, знай-шоўяго ўрэшце на кватэры. Пагаварыўшы з Алесем, ён пе-раканаўся, што той не вінаваты, на яго ўзвялі паклёп. Але на душы было трывожна і горка. 3 Алесевай справай Апей-ка пайшоў да Белага, той паабяцаў разабрацца.
Апейку не даюць спакою думкі: «Чаму... абараняць ця-жэй, чым абвінавачваць? Чаму... той, хто абвінавачвае, за-гадзя стаіць нібы вышэй? Нібы ўжо самім тым фактам, што можа абвінавачваць, нападаць, —даказвае сваю адданасць' Чаму, — адкуль гэта ўзялося? — той, хто каго-небудзь аба-раняе, рызыкуе нібы паказаць сваю мяккацеласць, трапіць у апартуністы ? »
Міканор прывёз каморніка і Гайліса. Калгаснікам па рЗ' шэнню адпаведных органаў выдзяляюць лепшую зямлЮ* Бурна праходзіць сход у Куранях, але згода болыпасці жьі' хароўвёскі ўжо не патрэбна, бо яны не калгаснікі. РаніДаІІ на шляху камісіі, абараняючы свае палоскі, сталі №^ттгг"""
ат (яго, звязанага павезлі на возе ў Юг>а • аасіль. Васіль кінуўся да Міканора біццд. 1ЧЬІ)' Глушакі,
Нібыто-Ігната Гайліс адпусціў, наказаўшы «апошні раз». Глушакі вырашылі параіцца 3 Зуб ГЭТа ^т^^ тдумачыць Яўхіму, што нічым дапамагчы не змог ЫЧам' * 0адарку пераводзіць у грошы, бо ўсё будзе рэквізаваняТ^я калгасаў. «Буралом гэты не абміне нікога. УСіх 3 не абміне ні дужае, ні слабое дрэва. Ні кулака, ні —^белня-І ка»г — гаворыць Зубрыч. ' А
На пахаванні Хоневай маці, на могілках, Хадоська па-дьішла да Ганны. «Злая була я. Паганая. Божачко, якая па-ганая!.. Плечы Хадоські задрыжалі, галава ўпала на Ганніна плячо. — Даруймне, Ганначко! — Нямаўмянезланацябе. Іне було, — стрымана адказала Ганна, не зводзячы вачэй з магілкі малой».
Хадоська пагадзілася выйсці замуж за Хоню, пайшла наперакор бацьку, Нібыто-Ігнату. Але паставіла ўмову: вян-чацца ў царкве і каб Хоня выйшаў з калгаса. Хоня, які столькі гадоў чакаў Хадосьчынай згоды, паабяцаў зрабіць усё так, як яна хоча. Міканор не захацеў яго зразумець, на-зваў дзяўчыну кулачкай, прыгразіў выключыць хлопца з камсамола.
Адкрываў сесію ЦВК Чарвякоў. Старшыня Саўнаркома Галадзед гаварыўпратэмпы калектывізацыі. 3 думкай, што калгасны рух у «шэрагу раёнаў перарастае нашы адпавед-ныя органы», Апейка не пагадзіўся. Не пагадзіўся таксама, што «сяляне... нечуванайхваляюўліваюццаўкалгасы». Га-варылася на сесіі «пра насільственную калектывізацыю», пра высяленне кулакоў, класавую пільнасць, падрыўную дзейнасць варожых элементаў, а побач з гэтым — пра неда-хоп кадраў, тэхнікі і самага звычайнага — адзення, абутку, гузікаў, нітак...
3 сесіі Апейка вёз адчуванне, што сур'ёзная размова за-менена шмату чым святочнай, што не ведае, як зрабіць, каб «удзесяцярыць тэмпы», калі няма тэхнікі, патрэбных кад-раў. «Няўжо я, праўда, не разумею чагосьці, — як мне па-казвае Башлыкоў... Пагрозным успомнілася тое, што жор-стка абвясціўу першы вечар ...Чарвякоў: жыццё бязлітасна адкіне ўсіх, хто не зможа ісці нага ў нагу! Нібы папярэджан-не сабе чуў Апейка...»
У Юравічах Апейка праз нейкі час атрымаў пастанову, У якой «дзялілася рэспубліка па тэмпах і тэрмінах калек-тьівізацыі нанекалькі зон. ...Раён быўуключаныўзону, дзекалектывізацыю завяршыць поўнасцю трэба было 0 ў два-тры гады, а за вясну, можна лічыць, за тры месяіш,*16
Ганне дапамагае знайсці выйсце Параска, прапанава перайсці да яе ў школу ў Глінішчах. Да Ганнінага ўчьінку ^ Куранях паставіліся па-рознаму. Старыя не помнілі, каб вёсцы калі-небудзь жонка кідала свайго чалавека, ды яіцг такога,якЯўхім.
Васіль зноў пайшоў у Юравічы да Апейкі. Той, зьічдів выслухаўшы, стаўугаворвацьуступіцьукалгас. Васільвяп таўся «невясёлы, але і не з такой балючай роспаччу, як міну. лы раз: нібы прывыкаўужо да бяды».
Звонкім зімовым днём Хоня пад'ехаў з гаманою да Ха-досьчынай хаты, каб адправіццаўцаркву. Хадоська глядзе-ла стрымана, Хоня рагатаў і галёкаў, быў задаволены сваёй удачай, доляй.