Кароткі змест:

Частка першая
Ганна ўсім, хто цікавіўся, адказвала і паказвала, што ёй жывецца добра і бесклапотна. Але глыбока ў душы жыў неспакой — Яўхім слоў на вецер не кідаў, да таго ж Ганна трэці месяц насіла ў сабе новае жыццё.
Услед за бацькамі праведаць Ганну зайшоў Міканор. «Наступным вечарам неспадзеўкі прынесла Дубадзела... Ён, пасля таго як не выбралі ў сельсавеце, уладзіўся раённым упаўнаважаным. Невялікае, але ўсё ж начальства, з парт-фелем ходзіць! I палёгкудасць, і прыціснуць можа... Не да-рэмна частуюць ледзь не ўсюды!» Прапанаваў Ганне выйсці на ганак і сказаў, што хоча за ёй «паўхаджаваць». Калі жан-чына выказала свае адносіны да яго, абазваў «кулацкай пад-сцілкай».
Праз дзень прыйшоў Васіль, Пажаліўся, што адабралі зямлю каля цагельні, пасеянае перааралі. Павініўся, што не пайшоўзёю.
Яўхіма душыць злосць не толькі з-за Ганны, але і з-за калгаса, ён разумее, што жыць не дадуць, пагражае прыдУ' шыць Міканора. Бацька стрымлівае, бо... «ўіхуласцьі сіла»* у рцнішчах распаўся калгас. Ратаваць
^.аюць Апейка і Башлыкоў. У школе ^ ^Ісалгаснікі ідуць на яго неахвотна.
'гавораць на сходзе з людзьмі 1 ^разуменні і цяжкасці, заклікаючы ўсё пачацГспачаТ
Башлыкоу прапануе глшішчанам «загладзіць вінуГпе-Ч савецкай уладай «аднагалосным рашэннем алнавіпь ас». Сход ад такога рашэння адмаўляецца і Бшплыкоў „ачынае пагражаць сялянам, абураныя людзі разыходзяц-,ааахатах.
' ЕдучьІ ў вазку ў раён, Башлыкоў адчувае варожасць да вяскоўцаў: «...Духата, густы, едкі дым папярос. Цяжкі дух яоту, аўчын і світ. Цёмныя, з неспакойнымі ценямі абліччы. Потныя, непадатныя. Злоснаашчэраныяраты. «Няматако-гаправа!» «Ето непазакону!..» Ямунеспадабалісявыступ-ленні Параскі (далікацтва нейкае развяла), Міканора (гава-рыўбез упэўненасці) і асабліва Апейкі (узор апалітычнасці, апартунізму).
Хоць была глыбокая ноч, Башлыкоў накіраваўся не на кватэру, а ў кабінет. Яго чакалі два лісты з роднага Гомеля, ад сябра і ад сястры. Пісьмо ад сястры зусім сапсавала на-строй. Ніна віншавала з новым сваяком «таварышам Шэ-пелем». Меншы брат Барыс прападаўу дачкі нэпмана, гас-падара некалі багатай аптэкі і моднага парфумнага магазіна. Каб раней гады два-тры! Зразумець яшчэ неяк можна было б!.. Але зрабіць такое глупства ў цяперашні час — калі ідзе такінаступ! Паставіцьсябеіяго, брата.утакоестановішча!» Башлыкоў не хацеў ведаць, што абранніца Барыса вельмі прыгожая, адукаваная, выхаваная дзяўчына.
Частка другая
Раніцай Башлыкоў выклікаў да сябе Апейку, каб выка-3^Ць незадаволенасць учарашнім: «Сапсавалі у рашучы мо-^нт! Заместтаго каб... наперад, туліцца да зямлі сталі. Ла-%аваць! Падладжвацца». У Апейкі іншы погляд на сЧацьІюўГлінішчах. Ёнлічыць, штоўпершуючар^-вша-
ь-.~. . ,^-,т-тапЯЛКІ V К.СІЛ1 аСн
В^та кіраўніцтва, даўно гаварылі пра непарад^ у ^ ніхто нічым не дапамог: «Тыя людзі, якіх мь^ У •алі, прыйшлі самі ў калгас. Сярод П®Р™ІН г'0 , паспрабавалі абяцанага і ледзь не у 5^ ^раў, і паг. ам!» I ўгавораў новых не паслухаліся. у разважан-!.. От што павінна трывожыць». Ьашлыл }нях Апейкі бачыць «непатрэбную, проста шкодную ця жаласлівасць». Ён катэгарычна заяўляе: «Рэвалкэц/ нельга рабіць напалавіну! I жаласць у ёй — штука неб *' печная. Асабліва тут, у сяле. Дзе ўкожным жыве ўласц^! Дзе гэты самы мужычок і ў табе ўвесь час гаворыць!» р-зышліся, як заўсёды, не задаволеныя адзін другім, нічг/ не даказаўшы. У Башлыкова спее рашэнне «неадкладн прыняць меры»; абмеркаваць паводзіны Апейкі на бюр папярэдзіць акружком.
Башлыкоў даў заданне Харчаву прыняць самыя строгія меры супраць варожых элементаў, што выявіліся ў Глінііц чах. Выклікаў то аднаго, то другога работніка райкома, ад казных работнікаў раённых устаноў — было ў ім ліхаман-кавае жаданне дзейнічаць. Вечарам правёў бюро райкома Слухаючы сваіх памочнікаў, «іх абяцанні, ён адчуваў, што яго клопаты мала турбуюць іх. Што змен асаблівых не буд-зе. Гэта вярэдзіла яго, злавала».
Заняты работай, устрывожаны, раззлаваны, Башлыкоў са здзіўленнем лавіў сябе на тым, што раз-пораз успамінаў глінішчанскую незнаёмку.
На наступны дзень Башлыкоў разам з Дубадзелам і Міканорам хадзіў у Куранях па хатах, агітаваў за калгас, Зайшоў да Чарнушкаў, дзе варожа сустрэла Ганніна ма-чыха. УЛарывона за сталом сядзеўЯўхім. «I... ад таго, што ён бачыў, якая лютасць за гэтым і якая смеласць у вачах кулацкага выкармыша, ён адразу зразумеў, які небяспеч-ны гэты тып. I як неабходна ўжыць належныя захады, каб яго абяшкодзіць». Зусім вывеўБашлыкова з раўнавагі Ігнат Глушак. Ён прапанаваў яму стаць старшынёй, тады пой-дзе ў калгас. Ад Дубадзела Башлыкоў даведаўся, як Ігната арыштавалі за супраціўленне камісіі, што мерала зямлю пад калгас, і як Гайліс яго адпусціў. Сакратар райкома пе-раканаўся, што ўАлешніцкім сельсавеце кіраўніцтва нена ўзроўні, «займае апартуністычную лінію, не вядзе налеЖ-най барацьбы з антыкалгаснымі, кулацкімі праявамі». Ен прыйшоў да вываду, што Гайліса і Міканора Глушака тр3' ба прыцягнуць да суровай адказнасці, пакараць з "'"^ строгасцю.
Успамінаў гнілую, цесную хату Дзятла Васіля і п злосць: «... Было б за што чапляцца! Быўбы не тое што ^--а было б хоць чалавечае жыццё... А то ж — беднасць, гал* ча, цемра, бруд, смурод. I ўсё адно — «асмеліцца трудно!>'
Частка трэцяя
Башлыкоў заехаў у Глінішчы. У хаце была адна Ганна. Пераадольваючы сябе, сваю прынцыповасць трывогу, са-кратар райкома прызначыў ёй спатканне Ганна па-гадзіўшысяг адчула віну і ніякаватасць перад Параскай' Яна чула, што Башлыкоў быццам быў неабыякавы да на-стаўніцы. Але Параска супакоіла: «Нічога не было Разы Тры заехаў. Увесь грэх». Ганна разумее, што яны не пара: «Што дуб ілаза... Не дацягнешся... Каб і можнабуло...»
У навагоднюю ноч 1930 года Башлыкоў нагадаў Апейку пра выступленне Сталіна, дзе «ўсё — па палічках расклад-зена». Звыклы верыць правадыру, Апейка ўбіраў думку за думкай, пакуль не зачапіўся за радок: «У нас няма... рабскай прывязанасці селяніна да шматка зямлі... якая ёсць на За-хадзе...» Гэта пярэчыла ўсяму вопыту Апейкавага жыцця, таму, што нарадзілася з незлічоных сустрэч з людзьмі. Як стрэмка, упіліся ў памяць словы Сталіна «Смешнае пытан-не!» Пытанне тычылася палітыкі раскулачвання. «Не менш смешным, — гаварыў далей Сталін, — здаецца другое пы-танне: ці можна пусціць кулакаўкалгас?.. Нельга, бо ён з'яў-ляецца заклятым ворагам калгаснага руху...»
Тое ў дакладзе, што выклікала нязгоду, непаразуменне, занепакоенасць Апейкі, якраз вельмі спадабалася Башлы-кову. Ён, «з уцехай знаходзіўусё новыя доказы правільнасці сваіх меркаванняў... Ён, Башлыкоў, не памыляўся, бачачы небяспечную шкоду ў Апейкавых павучаннях пра «псіха-логію» і нейкі спецыяльны падыход да селяніна... Асабліва хвалявала і радавала тая частка прамовы Сталіна, дзе ён аб'яўляў аб пераходзе ад палітыкі абмежавання кулацтва як класа да раскулачвання». Башлыкоў «вычытаў» і тое, што было адкрыта не сказана, але вынікала з усяго зместу: «...Раскулачванне... мае значэнне нетолькі як справядлівая Дзея супраць кулака... Раскулачванне дасць адчуць іншым, што Савецкая ўлада не збіраецца доўга ўгаворваць. Не збіраецца цырымоніцца надта. Дасць адчуць не толькі ку-лакам, а і астатнім сялянам».
Побач з думкамі пра палітыку, калектывізацыю жыло адчуванне сустрэчы. Але радасць, нецярплівасць змянялі трывога, одум. Згадвалася нават яе становішча: школьная тэхнічка, прыбіральшчыца, ды тут жа ўзнікала нязгода. Зла-ваў на сябе, чаму гэта жанчына займела над ш такую Ўладу...
У першую сустрэчу яны нядоўга пасядзелі ў вазку сяр0 поля. Поты Башлыкоў паехаў на сход у Загаллі. У наступ ную — ён завёз Ганну ў Нароўлю. Павячэралі ў сталоўцЬІ Вяртацца дамоў было позна, папрасіліся ў незнаёмую хату пераначаваць.
Калі пад'ехалі да Глінішчаў, Ганна «асмелілася на тое што гняло і што баялася адкрыць». Сказала, што яе му^ Глушак Яўхім. «Твар Башлыкова раптам вачавідкі пашарэў Твар гэты працяла трывога». Ганна нейкі момант глядзела на яго, быццам нечага чакала. «Тады штосьці ўскінулася ў ёй. Хутка, парыўна ступіла даяго, сціснула, пацалавала. Ад. дала пацалунку, здалося, усю сябе». Пайшла, разумеючы, што ідзе назаўсёды.