| Кароткі змест:
Песня 1
У карчме весяліцца вясковы люд, п'юць
гарэлку, танцу-юць, спяваюць. З'яўляюцца войт з
аканомам, вяселле спы-нілася, усіх апанаваў
страх. Не спалохаўся толькі Гапон. Ён закрычаў,
каб маладыя ўцякалі з хаты, бо ходзяць чуткі, «што
некрутаў будуць браць». Хоць Гапон адчайна
су-праціўляўся, «яго, беднага, звязалі дый у
калодкі скавалі».
Песня 2
У вялікім сяле стаялі хаціны дзвюх
удоў, Усцінні і Гры-піны. У першай з іх быў сын
Гапон, «горды, смелы, зух дзя-ціна», прыгожы і
нават пісьменны. У другой — дачка Каця-рына. I
маткі, і дзеці думалі пра вяселле, ды ўмяшаўся
аканом. Ён пачаў заляцацца да дзяўчыны, тая ж
прыгразі-ла, што паскардзіцца Гапону. Аканому
даклаў карчмар, што Гапон збіраецца ажаніц-ца з
Кацярынай. Ён страшэнна раззлаваўся. Калі войт
пры-вёў хлопца, то кінуўся да яго з кулакамі, каб
не вольнічаў, «без двара ў сваты слаць». Гапон
абразы не стрымаў і пан аканом вымушаны быў
ратавацца ўцёкамі. Помсцячы, ён абылгаў Гапона
перад пані і хлапца аддалі ў салдаты. Кацярыну
«зазваў у двор», паставіўшы за мэту дабіцца
ўзаемнасці. Дзяўчына не бачыць выйсця, плача і
просіць Бога, «штоб акончыў цяжкі мукі».
Выпадкова пачула галашэнні сіраты пані. Пачала
пытац-ца, хто яе-так пакрыўдзіў, і даведаўшыся
праўду, прагнала аканома, а Кацярыну ўзяла
«пакаёвай дзяўчынай».«Пані яе палюбіла, чытаць,
пісаць навучыла».
Песня 3
Пайшоў пяты год, «Гапон на вайне як
служыць, Кацяры-на па ім тужыць». У горадзе
Магілёве ідзе набор у войска. Поруч з «ясным
маршалкам», строгім панам з крыжамі
(узнагародамі. — Т. Г.) на грудзях, «пузатым,
быццам, мядзведзь, такім касма-тым», доктарам і
тоненькім, хітрым пракурорам сядзіць малады
прыгожы афіцэр, Першым перад камісіяй апынуўся
былы аканом, які к гэтаму часу стаў аднадворным
(набыў уласную гаспадар-ку). Доктар, агледзеўшы
аканома, знайшоў ганьбу («Відна, з сабой яны
зналісь, пярвей, відна, пастаралісь», —
адзна-чаецца ўтворы). Аканом усяляк жаліцца на
сваё здароўе. Малады афіцэр кінуўся да аканома.
Загадаў здаць яго ў саддаты, адправіўшы спачатку
ў лазарэт і праверыўшы яго хваробу. Перапалоханы
аканом у афіцэры пазнаў Гапона,
Песня 4
Кацярына ў пакоях пані знешне вельмі
змянілася -«панску гаворку сумела і сукеначку
надзела». Але яна не здрадзіла вясковаму жыццю,
тужыць па ім, як і па каханаму. Аднойчы вечарам у
двор з'явіўся афіцэр. Ён кінуўся пані ў ногі з
просьбай злучыць яго з каханай дзяўчынай.
Каця-рына, пазнаўшы Гапона, таксама прыпала да
ног сваёй зас-тупніцы. Гапон, хоць
«чыноўдажыўся», вырашыў «простым звы-чаем,
мужыцкім абычаем» гуляць вяселле. Ён пасылае
сва-тоў да Агрыпіны. Пасля сватання (запоін),
жаніх едзе да хаты нявесты, потым, разам з
Кацярынкай — да пані, зап-расіць на вяселле. Пані
Прыгожы пасаг дала, Радасну слёзку ўраніла,
Маладым благаславіла, Сама к вянцу павяла. |
