Кароткі змест:

ВЕЧАРШЦА 1 Дурны Зміцер, хоць хітры

Песня 1
У хаце дзеда Ананія бываюць самыя цікавыя вечарніц: (вячоркі). Да яго любяць прыходзіць маладыя і сталыя людзЦ паслухаць «казкі» старога. :|
Дзедусшцпнае Мінск ранейшыхчасоў. Ні адной не сус-трэнеш мізэрнайхаты. Людзі «шчодрыя, добрыя, натуры не панскай». Усдго хапала і ўсё было таннае.

Песня 2
Дваццацьгадоў назад у Лошыцкім сяле каля Мінска жыў мужычок паімені Зміцер, «хоць дурань вялікі, ды мужык хіцёр», гуль^ай, ласы на гарэлку, сквапны чалавек. На ра-даўніцу павіў на кірмаш прадаваць цялушку. Паклаў гра-шовую паперку ў кішэню, туды ж запхнуў і купленага се-лядца. У каріме, выпіўшы чарку, пачаў закусваць селядцом. I калі ад яго засталіся толькі «галоўка, хвасток», заўважыў, што разам зрыбінай з'еў выручку за цялушку.

Песня 3
Жыло калісьці ў Мінску некалькі паноў, якія любілі строіць жарты над іншымі, былі адметнымі ілгунамі.
Зміцер ганёс прадаваць пеўня. Хваліць свой тавар, за-зывае пакушікоў. Падышоў да яго адзін пан і спытаў, колькі ён хоча за зайца. Зміцер здзівіўся, што яго пеўня называ-юць зайцам. Падышоў другі пан і таксама пачаў гаварыць пра зайца. Зміцер перапалохаўся і зусім разгубіўся. Пасля трэцяга паіа, які назваў яго пеўня зайцам, ён падыйшоў да ксяндза з пытаннем, хто ў яго ў руках. Ксёндз (адзін з мінскіх адуіысловых ілгуноў) пацвердзіў, што трымае ён
сапраўды зайца.
Тады сшшін перастаў верыць сваім вачам, вырашыў-шы, што на яго напусціла туману жонка. I пачаў прадаваць зайца. Да Зміцера падышлі два паны і абурыліся, што ён падманьаенарод. Сталі клікаць дзесятнікаў. Ад страху з кры-кам «Згінь-прападзі, нячыстая сіла!» Зміцер кінуў пеўня.

ВЕЧАРНІЦА 2 Стаўроўскія дзяды

Песня 1
Зноў у Дзеда сабралася грамада. Ананій распавядае пра даўнія ча^1» калі «было людзей многа, што не ўхрысціянс-кай верыпРажываліг нячыстай сіле паклон аддавалі».
У Лагойску, у моцным крывіцкім замку княжыў бой, добры, адважны, шчыры пан.
Недалёка ад Лагойска жыў з сям'ёй мужык Даніла. Меу ён другую жонку, родную і прыёмную дачку. Цяжка жьь лося Кацярыне з мачыхай.
Данілава сям'я памінае стаўроўскіх дзядоў. Кінуўшы пад стол усякай стравы, клічуць Стаўра і Гаўра, сабак, якія калісьці верна служылі крывіцкаму князю Вою, за што князь загадаў пасля іх смерці ўшаноўваць памяць. У сенях быццам нешта зашумела, Мархва, мачыхіна дачка, ухапіла рыдлёўку, каб выгнаць сабак, Кацярына паставіла перад імі міску з ежай. Сабакі аблізалі дзяўчыне ногі і пайшлі з хаты, пакінуўшы залаты абраз Лады і жалезны хрысціянскі крыж. Мархва забрала сабе залаты абраз, а крыж надзела на Ка-цярынку.

Песня 2
Грамабой правіў справядліва, «не даваўу крыўду мужыч-коў». Любіўпаляванне, змагаўся з паганскай сілай разам з літоўскім князем Вітам,
Князь Віт раіць Грамабою ажаніцца, прычакаць дзетак, каб пакінуць пасля сябе на княстве. Цэлы год князь з па-намі раіўся, у якія землі пасылаць сватоў, Самы стары рад-ца прапанаваў даручыць ксяндзу Апанасу спытаць у нябео ных багоў.
Аднойчы, стаміўшысянапаляванні, князь заснуўулесе. Прысніўся яму сон, што сівенькі дзядок вядзе прыгожую маладую дзяўчыну з жалезным крыжыкам на грудзях. Ён гаворыць князю, што воля багоў — узяць за жонку дзяўчы-ну, якая носіць падарунак Стаўра.
Вярнуўшыся ў замак, Грамабой аддаў загад адшукаць дзяўчыну з крыжыкам. Пачуўшы пра гэта, да князя з'яві-лася Мархва. Але раззлаваны князь скінуў яе з замкавай гары. Мархва зламала шыю і «ў сыру зямельку сышла без пары».
Пошукі «стаўроўскайдзевы» працягваюцца, «князыіа-ноўганяе, крычыць, што крый божа!» Дапамагае адшукаць нарачоную князя малады гусляр, які прысутнічаўу Даніла-вай хаце пры з'яўленні Стаўра і Гаўра.
Стары Даніла вядзе дачку ў замак. Глянуўшы на Каця-рыну, князь адразу яе пазнаў і аб'явіў, што гэта яго жонка і княгіня для крывічан.
Сем дзён гулялі вяселле, «здаволь пілі, елі, досыта ска-і, не жалелі лапцяў». Заканчвае стары Ананій «казку», діто і ён на тым вяселлі быў, «піва, мёд, гарэлкі досыта папіў», хоць у роце нічога не было, затое «па барадзе узда-вольцякло».

Мастацкія асаблівасці
Вершаваная аповесць «Вечарніцы» была надрукавана ў 1855 г. Твор заснаваны на фальклорна-этнаграфічным ма-тэрыяле. Аўтар паказваў, як бавіўчас просты вясковы люд доўгімі зімовымі вечарамі. Дзяўчаты пралі, абавязак хлап-цоў — нашчапаць лучыны і своечасова мяняць запаленыя лучнікі. Часам у складчыну на стале з'яўляліся і чарка са скваркай. Аднак было гэта дзеля настрою і асаблівасці мо-манту. Моладзь вельмі паважала старога Ананія і з цікавас-цю слухала яго «казкі».
.. .Цэлая грамада Маўчком на дзеда глядзіць, Толькі дзевак чарада На пальцах ніткі матае, На хлапцоў цішком зіркае; Верцяно кругом бурчыць —
такая атмасфера пануе на вечарніцах у хаце Ананія. Аўтар аповесці ўсяляк падкрэслівае ўважлівыя адносіны маладых да старога чалавека: яго і пачастуюць, і давядуць да месца, пасадзяць. У характары Ананія вылучаюцца такія рысы, як набожнасць, разважлівасць, шчырасць, дабрыня. Ён усіх называе «дзетачкамі», «міленькімі», удзячны, што не пакі-даюць аднаго зімовымі вечарамі, зычыць старэйшым і ма-ладым багацця і шчасця.
Суседзі добрыя — дзеткі дарагія! Дзякуй жа вам, што убогу хату Вы не забылі; — штоб зато багату Бог паслаў вам долю...
У аснову аповедаў першай вечарніцы лягла мясцовая, не надта аддаленая ў часе гісторыя пра хітрага Зміцера. Хітрасць у творы разумеецца як імкненне чалавека нешта мець за кошт іншых, не працуючы, не плацячы, не ахвяру-ючы. Таму спачування да селяніна не адчуваецца, нават калі яго збіваюць з панталыку мінскія ілгуны (песня 3).
У песнях другой вечарніцы паўстае сівая мінуўшчына, у якой адмыслова пераплялося паганства і хрысціянства (па-ганскі дух Стаўра даруе хрысціянскі сімвал), Ствараючы «Стаўроўскіх дзядоў», — такі падзагаловак мае другая ча-стка твора, — В. Дунін-Марцінкевіч абапіраўся на народ-ныя паданні (паданне пра Паненскую гару), язычніцкую міфалогію (вобразы Стаўра і Гаўра). Як і пісьменнікі-раман-тыкі, праз фальклорныя легенды і паданні, у якіх у своеа-саблівай форме адбілася гісторыя народа, В. Дунін-Марці-нкевіч гаварыў сучаснікам пра старажытнасць, пра адмет-насць гістарычнага шляху беларусаў.