1. Карцiны жыцця беларускай
вескi у рамане Iвана Мележа "Людзi на балоце".
Галерэя характарау у творы.
"Людзi на балоце" - раман
пра жыхароу глухой весачкi Куранi, адрэзанай ад
знешнега свету непраходнымi палескiмi балотамi. I.Мележа
больш за усе пры цягвае штодзеннае жыцце
куранеуцау, тое знешне неяркае, аднастойна -
шэрае, з чаго па сутнасцi, i складаецца жыцце тысяч
i мiльенау людзей, моцна прывязаных да зямлi. Усе,
што тут адбываецца спачатку здаецца самым
звычайным, вельмi ужо "празаiчным". Нiякiх
значных подзвiгау, абсалютна нiчога гераiчнага
куранеуцы у рамане не робяць. Днi кожнага з iх
перапоунены неадкладнымi справамi, клопатамi, якiя
з году у год паутараюцца. Трэба i сваячасова скасiць
сена на гiблым балоце. I зжаць неурадiвае жыта, i
зкалацiць яго цагамi. I назбiраць грыбоу у лесе i
ягад на тым балоце. У гэтым кругавароце бясконцых
турбот, гаспадарчых разлiкау i разваг iдуць год за
годам, праходзiць жыцце палешукоу. Вядома, што не
толькi працай захоплены "балотныя людзi",
хоць iменна ей аддаюць яны большую частку свайго
часу. Есць у iх час роздыху, традыцыйныя святы, днi
вяселасцi, зусiм непабныя на чарагу iншых будзеных
дзен. Тады яны тоупяцца на нядзельным кiрмашы у
суседнiх Юравiчах, п'юць самагонку i спяваюць песнi
на вяселлi, шумяць на сходцы, да хрыпаты
спрачаючыся пра зямлю, пра яе перадзел. З амаль
этнаграфiчнай дакладнасцю одмоулен у рамане быт
беларускага палесся. Перад намi - нiбы замкнуты у
сябе, звычайны вясковы свет, дзе свае
нацыянальныя традыцыi, паданнi i пелер'i, зiмовыя
дзявочыя пасядзелкi, iгрывчы з песнямi, калядная
варажба i хаджэнне з "казой" - гэта i многае iншае
натуральна i свабодна увайшло у раман. Варта
уважлiва усяукацца у наiуна-прастелушны расказ аб
начной сустрэчы з ведзьмакамi, прходзецца ад чаго,
як старая знахарка верыць чарадзейнаму "зелью"
з лекавых трау, або звярнуць увагу на апiсанне
абеда у сям'i куранеускага кулака Глушака, якi
строга захоувае демастроескiя счмейныя традыцыi,
i лёгка адчуць, з якiм веданнем усяго укладу
народна-сялянскага жыцця выпiсаны шматлiкiя
жанравыя карцiны рамана. I усе гэта укдачана
аутарам у раман не дзеля дэмагогii i паэтiзацыi
старадаунасцi. Зроблена гэта у iмя паунаты
мастацкага узнаулення жыцця сялянства, якое не
разабавiлася ад iнстiжа засасонау мiнулага, а ужо
збудзеца да затыунай "творчасцi новага жыцця".
2. Асноуныя матывы i вобразы
дарэвалюцыйнай лiрыкi Я.Коласа. Тэма роднага краю
у яго паэзii.
Дарэвалюцыйная творчасць Я.Коласа
- гэта прадаужэнне дэмакратычных традыцый
беларускай лiтаратуры мiнулай эпохi. Падобна Ф.Багушэвiчу,
Я.Колас малявау змрочную, прасякнутую сумам i
жальбой карцiну жыцця зняважанага i зняволенага
мужыка. У яго першым вершы "Наш родны край",
надрукаваным у 1906 г. i у пазнейшых творах "Веска",
"Наша сяло", "Ворагам" створана праудзiвая
карцiна старой жабрацкай Беларусi. Паэт заклiкае
бедны народ не гнуцца перад багатымi, не
спадзявацца на iх дапамогу, а самому быць кавалем
уласнага шчасця. Галоуным героем дарэвалюцыйнай
паэзii Я.Коласа з'яуляецца чалавек працы,
вольналюбiвы "мужык", якi не хоча мiрыцца з iснуючым
ладам, не хоча больш цярпець i пакарацца. Ен хоча
карыстацца пленам сваей працы, хоча жыць па-чалавечы.
У вершы "Мужык", напiсаным у турме, Колас не
толькi расказвае пра цяжкае жыцце беларуса-працаунiка,
але i заклiкае яго да барацьбы за лепшую долю. Паэзiя
Я.Коласа была паэзiяй тугi i смутку. Невыпадкова
свой першы зборнiк вершау паэт назвау "Песнi
жальбы" (1910). У iм многа лiрычных, шчырых вершау
пра бацькоушчыну, пра "забыты багам край". У
вершы "Родныя вобразы" Я.Колас звяртаецца да
роднага краю i да самога сябе з пытаннем-роздумам
якая сiла прываблiвае яго да бацькоускай зямлi,
чаму напауняецца яго сэрдца смуткам i радасцю:
Вобразы мiлыя роднага краю,
Смутак i радасць мая! Што мае сэрца да вас парывае?
Чым так прыкованы я К вам мае узгорачкi роднага
поля, Рэчкi, курганы, лясы, Поуныя смутку i жальбы
нядолi, Поуныя сумнай красы?
Цудоуныя беларускiя мясцiны
выклiкаюць у паэта не толькi радасць i замiлаванне,
але i сум. У гомане спелай нiвы, шчаслiвым шуме-гудзе
высокага лесу, у цiхай жальбе палеу паэт чуе "песнi
цягучыя, песнi пакутныя" простых людзей працы.
Яго сэрца балiць за прыгнечаны народ, зняволеную
рад зiму. Тужлiвы боль чуецца у радках вершау Я.Коласа
пра родную старонку, пра жыцце вескi i яе людзей. Сiротлiва
выглядаюць скрыуленыя хаткi, сумныя вербы, могiлкi
з пахiленымi крыжамi, вузкiя крывыя сцежкi:
Край мой родны, бедна поле! Ты
глядiш, як сiрата. Сумны ты як наша доля. |