1.Культура беларускiх зямель у iХ-Хiii ст.

3весткi аб шсьме ва усходшх славян адносяцца да канца Х - пачатку XI ст У гэты час разам с прыняццем хрысцiянства была уведзена кiрылауская азбука. Пры дапамозе "Кiрылщы" тсалi у Балгарьi, Сербп, на Русi У бiблiятэцы пры Полацкiм СафiЙскiм Саборы у раннесярэднястагодныя часы захавалюя кнш на царкоуна-славянскай мове. на якую IX перекладалi з грэчаскай мовы Кiрыла i Мяфодзiй. Вывучэнне надшсу на камяш, якi быу знойдзены у полацкай Сафi. сведчыць пра асваенне у XI ст. у полацкай зямлi кiрыла-мяфодз'еускай Пiсьменнасцi. У Берасцi знойдзены грэбень. зроблены з трывалага дрэва самшыту, на якiм паслядоуна размешчаны славянсюя лпгары ад "А" да "Л" Грэбень з Берасця выконвау ролю "буквара" дзеля навучэння грамаце. Выключную навуковую каштоунасць маюць берасцяные граматы Лiтары надрапвалi касцяной щ жалезнай палачкай-пюалам Пюменнасць у старажытных гарадах ведалi не толькi прадстаунiкi духавенства щ свецкай знацi, але i простыя гараджане У першай палове XI ст. пачалося леташ санне. ЁСЦЬ звесткi аб iснаваннi Полацкага летапгсу, яю страчаны у XVIII ст. Не даiшоу да нас так сама i Смаленсм леташс. Рукашсных царкоуных кнiг Хi-ХНi ст. так сама захавалася не шмат Вядомы тураускiЯ i полацкiЯ Евангеллi таго часу Кшп Пiсалi на пергаменце. Рукашсы складалi у сшыткг Вокладкамп служыл) дзве дошкi. Каб люты кнiГi не камячылюя. дошкi-вокладкi сцяпвалюя металiчнымi засцежкамi Выдатным дасягненнем старажытняй культуры 3'яупяюцца помнiКi манументальнай архiтэктуры. пераважна царквы У 50-я гады XI ст была пабудавана полацкая Сафiя, якая мела 7 купалоу, а серадзiнне было аздоблена жыватсам, фрэскамi. У сярэдзiне XII ст. на беразе Палаты была пабудавана знакамптая Спасская царква Ефрасiннеускага манастыра. Сваеасаблiвыя каменныя аднагаловыя царквы у XII ст былi узведзены у Вiцебску. Навагрудку, Гародне, Тураве. Шэдэурам старажытнага мастацтва 3'яуляецца крыж Ефрасiннi Полацкай. Крыж зяуляецца Сiмвалам хрысцiянскай веры. Форма яго звязана з вiзантыйскай традыцыяй. 3рабiу крыж у ii6i годзе выдатны майстар Богша. Памер крыжа - 5i см. у даужыню, таушчыня i,5 см. Зроблены ен з трывалага дрэва. Да паверхняу крыжа прымацаваны залатыя пласшны. а з бакоу - вузкiя срэбраныя палоск> з выбiтым доупм надшсам кiрылiчнымi лiтарамi. Вялiкую мастацкую каштоунасць маюць перагародкавыя эмалi. На залатых пласцiнах змешчаны выявы святых, выкананыя рознакаляровымi эмалям) з сiнiмi, чырвонымi, белымi, зялёнымi адценнямi. 3 поуным правам крыж Ефрасiннi Полацкай, зроблены у Полацку, можна назваць шэдэурам - узорным творам сваей эпохi 2.Калектывiзаiыясельскай гаспадарКi у БССР.

Каапераванне сялянскiХ гаспадарак мела месца яшчэ задоуга да 1929 г. Развщцё разнастайных вщау прастой кааперацii (спажывецкай, крэдытнай, збытавой) было важным для дробных сялянсмх гаспадарак Сяляне ахвотна iшлi на тую кааперацыю, якая не закрапала асноу самастойнага вядзення аднаасобнай гаспадарКi. Менавгга гэтым тлумачыцца тое, что у 1925 г. усiм вiдам сельскагаспадарчай кааперацыi у рэспублщы было ахоплена 18,2% сялянскiХ двароу, у 1928 г - 50%, у той час як калгасамi - не болей за i%. Пры такiх абставiнах тэмпы вытворчасцi сельскагаспадарчай вытворчасцi непазбежна пачалi замаруджвацца, а то i зшжацца, а гэта складала пагрозу планам паскоранага развiцця прамысловасцi. Пасля 1928 года аб'яднанне сялянскiХ гаспадарак у буйные калектыуныя становiцца генеральнай лiнiяй партыi у весцы. Больш павольны шлях развщця эканомiкi быУ адхiлены сталiнскiм кiраунiцтвам. У 1928-29 гг. адбыуся "хлебны крызю" - агульны збожжанарыхтоучы недабор. Прычынай цяжкасцей, якiе стварылiся У значнай меры У вынiку недальнабачнай эканамiчнай палiтыцы Кiраунiцтва краШы. была аб'яулена спроба кулацтва арганiзаваць голад i не дапусцiць калектывiзацыi. Пры гэтым iгнаравалася тое. што кулакi тады не яулялi сабой сур'ёзнай сацыяльна-палiтычнай Сiлы Прынятыя ужо тады меры гвалтоунай канфюкацИ збожжа прыводзiЛi да голаду. Тых, хто выступау супраць прымянення сiлавых метадау у эканомщы, абвiнавачвалi у правым ухiпе Такi ярлык прымацавалi i да Прышчэпава, яю быУ наркамам земляробства. У 1929 годзе ен быУ рэпрэсiраваны. Сяляне не успрымалi iлэю калектывiзацыi. Для стварэння калгасау былi наюраваны сотнi упаунаважаных. Сяляне гвалтоуна залмвалюя у калгасы. Асноунай формой непрымання сялянамi калектывiзацыi на Беларусi была iх пасiунасць. Прымусовае абагульванне прыносiла свае вынiкi: У студзеы 1930 г. у калгасах рэспубЛiКi налiчвалася 58% сялянскiХ гаспадарак. Вясной 1932 г. замест суцэльнай калектывiзацыi у рэспублщы адбыуся адток сялян з калгасау. К канцу 1932 года сялян зноу пачалi заганяць у калгасы К канцу i пяцiгодкi у БССР налiчвалася больш як 9000 калгасау, у якiя было уключана звыш 43% сялянскiХ гаспадарак. У гады II пяцiгодкi калектывiзацыя на Беларусi завершыпася У калгасах 87.5% сялянскiХ двароу. На калгасных палях працавала больш як 8000 трактароу. 600 камбайнау, аб'ем валавай прадукцьп сельскай гаспадаркi БССР перавыСiу узровень 1932 г., але вытворчыя паказчыкi заставалюя Нiжэй узроуню канца 20-х г КалектыВiзащя сельскай гаспадарКi азнчала каранныя змены усяго уладу жыцця асноунай масы насельнiцтва рэспублiкi Яе вышкам з'явiлiся лiквiдацыя шматукладнасцi у эканомщы i стварэнне буйных калектыуных гаспадарак. Калектыуная праца у савецкiм варыянце не паказала сваей перавап над iндывiдуальнай. Метады, якiмi ажыццяулялася абагульванне сялянскiХ гаспадарак, злачынствы пры правядзеннi калектывiзацыi, з самага пачатку тармазiлi IX гаспадарчы рост.