1 .Утварэнне ВКЛ. Унутранная i знешняя палiтыкау канцы ХШ-ХУ ст.

У пгсьмовых крынiцах пачатку XI ст. упершыню гаворыцца пра Лiтву. Пад 1253 г летапiс прыгадвае "Лiтву Мiндоуга". Пасля таго, як крыжакi разбiлi Мiндоуга, той прыходзiць у Наваградак, дзе у 1253 г. карануецца каралём беларуска-лтоускага княства. якое паслужыла асновай Вялiкага княства Лiтоускага. У канцы XIII ст. вялiкiм князям стау Вщень Як i яго папярэднiкi, Войшалк i Трайдэн, ён iмкнууся умацаваць беларуска-Лiтоускую дзяржаву. апiраючыся на Наваградскае. Гарадзенскае i шшыя княствы Вщеню удалося дабiцца палггычнага адзiнства [уiай дуяржацi У 1323 i iплiкi князь Годымш поранос (:i:iiiiцу д:iiрж:iпi у Опп.нк) Гсдiмш пачау iазываць сабе 'каралём Лггвы i РусГ РОЗНЫМi шляхамi адбывалася уключэнне асобных беларусмх зямель у склад ВКЛ Са згоды полацкага баярства i багатага купецтва з 1307 г. полацкая зямля увайшла у склад ВКЛ. Дзякуючы шлюбу штоускага князя Альгерда з дачкой Вiцебскага князя Марыяй, Вщебскае княства апынулася у складзе ВКЛ. У другой палове XIII - першай чвэрщ XIV ст. адбывауся працэс УКЛЮЧЭННЯ Менскага княства у склад беларуска-лiтоускай дзяржавы. У першай палове XIV ст. у Тураускай зямлi канчаткова усталявалася улада Лiтоускiх князёу. ЛiтоускiЯ князi пашырiлi уладу на Берасцейскую зямлю у першай чвэрщ XIV ст. У час праулення Гедымiна большая частка тэрыторыi сучаснай Беларусi была уключана у склад беларуска-лтоускай дзяржавы. ВКЛ было феадальнай манархiяй. Улада у княстве, кiраванне iм належыла вялiкаму князю. Важную ролю у дзяржауным юраваннi мела гаспадарская рада. У склад рады ВКЛ уваходзiлi найбуйнейшiя феадалы. У XV ст. узнiк новы дзяржауны орган - сойм (па два дэпутаты ад шляхты з кожнага павету). Галоунымi службовымi асобамi у сiстэме мясцовага кiравання былi намеснiкi. Нiжэйшае звяно у сiстэме кiравання - дзяржауцы, валасныя старцы i падначаленыя феадалам прадстаунiкi сялян - соцкiя i дзесяцкiЯ. Першым кодэксам крымiнальнага права княства з'яуляуся судзебшк Казiмiра У XIV - пачатку XV ст. асноуную пагрозу для ВКЛ уяуляла крыжацкая небяспека. Пад уладу Тэутонскага ордэна трапiлi лiтоуцы. У руках крыжакоу апынулася вусце Заходняй Дзвiны i Нёмана. У 1348 г. сумеснае беларуска-лтоускае войска выiграла буйнейшую бiтву на рацэ Стрэве. У XIV ст. паступова узмацняецца Маскоускае княства. ВялiКi князь Альгерд iмкнууся не дапусцiць узмацнення маскоускiх князёу У 1370-1372 гг Альгерд тройчы хадзiу паходам на Маскву. Аднак да штурму справа не дайшла. i быу заключаны мiр Паколькi крыжакi працягвалi свае наступленне на усход, пачалася так званая 'вялiкая вайна'. памiЖ ПольскiМ каралеуствам i ВКЛ з аднаго боку, i ТэутонскiМ ордэнам з другога Рашаючая бiтва адбылася i5 лiпеня i410 г. пад вёскай Грунвальд. Выключную стойкасць праявiЛi тры 6еларускiЯ палкi - Смаленсм. Аршанскi i Мсцiслаускi. Армiя ордэна порастала юнаваць. Перамога над крыжакамi паспрыяла эканамiчнаму развщцю Польшчы i ВКЛ
2.Грамадска-палiТычнае жыцце у БССР у 30-я гады.

ДырэктыУная сютэма Кiравання, якая усталявалася у канцы 20 - пачатку 30-х гг., не толькi абмяжоУвала, але i знiшчала пачаткi вытворчай дэмакратыi. Пытаннi арганiзацыi вытворчасцi усе больш вырашалюя не на вытворчых нарадах, а вузкiм колам асоб. У калгасах рашаючую ролю адыгрывала прауленне, але часцей за усе верхаводзiу яго старшыня. якi назначауся "зверху". Такое кiраунiцтва наогул адмауляла працоунаму калектыву у яго праве быць суб'ектам кiравання вытворчасцю, праяуляць iнщыятыву. Палггычны рэжым з рысамi дэмакратычнага цэнтралiзму у 20-я гады ператварыуся у палiтычны рэжым аутарытарнага цэнтралiзму - беспярэчнага падначалення цэнтральной уладзе. Невыпадкова, дзесятю тысяч маладых рабочых рэспу6лiкi былi запрошаны для удзелу у чыстцы дзяржаунага апарату. iх культурны узровень быу яуна недастатковы У вынiку сфармiравауся 'кiруючы' дзеяч, гатовы рэалiзаваць любыя пастановы, падтрымаць любыя дзеяннi, распачатае "зверху". 3 сярэдзiны 30-х гг. грамадска-палiтычнае жыцце штучна кансервуецца на узроуш, адпавядаючым палпычнаму рэжыму асабютай улады. Адбываецца зрошчванне партыйнага апарату з дзяржауным. У яго руках канцэнтруецца заканадаучая i судовая улада. Грамадсюя iнстытуты i самадзейныя арганiзацыi працоуных, якiЯ узнiклi у сярэдзiне 20-х гг. канчаткова спыняюць сваю дзейнасць. Закон наогул губляе свой уласны першапачатковы сэнс Саветы стваралi тольм бачнзсць улады прадстаушкоу працоуных мае. Вялiкi урон панеслi прафсаюзы, якiЯ был> зведзены толью да кантролю за працай. Да канца 20-х гг адбылося згортванне нават тых элементау дэмакратыi, якiя з'явiлiся у пачатку дзесящгоддзя, напрыклад свабода выбару той щ iншай формы творчай дзейнасцi. або калектыунасць у абмеркаваннi рашэнняу. У рэспублщы. як i у краiне у цэлам, стваралася атмасфера нецяршмасцi, падазронасцi i варожасцi. Пад прыкрыццём сталiнскай формулы аб абвастрэннi класавай барацьбы памеры руху да сацыялiзму ад6ывалiся грубыя парушэннi правоу чалавека. У пачатку 30-х гг. карныя ворганы БССР рэпрэсiравалi вялiкую колькасць прадстаушкоу iнтэлiгенцыi. У 1937 г. была пушчана у ход версiя аб тым, шiо у Беларусi дзейнiчае антысавецкае падполле, начале з кiраунiком рэспу6лiкi Икала (сакратар ЦК КПБ), Чарвяковым (старшыня ЦБК БССР). Яны былi рэпрэсiраваны. У 1937-38 гг. былi падвергнуты рэпрэсiям амаль усе наркамы, прафсаюзныя i камсамольсюя дзеячы. Сярод катау беларускаганарода - былыя наркамы НКУС БССР Малчанау. Берман Насепмн Цанава Аугарьпарная упада ператварылася у таташтарны палiтычны рэжым